را به ترتيب نزول گردآورى كرد . ( 1 ) هرچند در تاريخ الخلفاء سيوطى آمده كه هيچ يك از خلفا ، قرآن را در حفظ نداشت ، مگر عثمان و مأمون . مؤلف گويد : اين انحصار باطل است ؛ زيرا على ( ع ) بعد از فوت پيغمبر ( ص ) تمام قرآن را حفظ كرد . در رياض المستطاب آمده است كه ده تن در زمان پيغمبر ( ص ) قرآن را حفظ كردند : على ( ع ) ، عثمان ، ابىّ بن كعب ، معاذ بن جبل ، ابو درداء ، زيد بن ثابت ، ابو زيد انصارى ، تميم دارى ، عبادة بن صامت و ابو ايوب . در الاصابه در احوال مجمع بن حارثه آمده كه در زمان پيغمبر ، قرآن را به جز يكى دو سوره جمع كرد . ابن اسحاق گويد : مجمع در حيات پيغمبر ( ص ) پسر جوانى بود و قرآن را گردآورى كرد . در احوال شهاب مولاى قريش كه در حمص ساكن شده ، آمده است كه پيغمبر ( ص ) همه قرآن را بر وى فرو خوانده بود و مردم حمص از قرائت او اقتباس مىكردند . « 1 » سيوطى در الاتقان گويد : به نام زنى صحابى دست يافتيم كه هيچ كس وى را جزء جمع كنندگان قرآن نشمرده است و او ام ورقه دختر عبد الله بن حارث انصارى است كه پيغمبر ( ص ) به ديدارش مىرفت و وى را « شهيده » مىناميد . وى در جنگ بدر از پيغمبر ( ص ) خواست كه براى مداواى مجروحان همراه لشكر بيرون رود ، شايد خداوند شهادت روزىاش گرداند . پيغمبر ( ص ) فرمود : خدا را با تو عهد شهادت است . نيز پيغمبر ( ص ) به دو امر كرد پيش نماز اهل خانه خود شود . غلامى داشت مؤذنش بود و كنيزى داشت كه وصيت كرده بود بعد از وفات صاحبش آزاد گردد . اين دو در دورهء خلافت عمر ، ام ورقه را كشتند و عمر گفت سخن پيغمبر ( ص ) راست برآمد كه مىفرمود : « برويم از شهيده ديدار كنيم » . بر روى هم ، همه صحابه همه قرآن را جمع و حفظ نكرده بودند و بيشترشان ، فقط بخشى از قرآن را مىدانستند . « 2 » ( 2 ) از صحابه آن كه وجوه قرائت از وى نقل شده است بعضى از صحابه كه وجوه قرائات از ايشان نقل شده ، عبارت‌اند از : چهار خليفه ، طلحه ، سعد ، ابن مسعود ، حذيفه ، سالم مولاى ابو حذيفه ، ابو هريره ، ابن عمر ، ابن عباس ، عمرو عاص ، عبد الله بن عمرو عاص ، معاويه ، عبد الله بن زبير ، عبد الله بن سائب ، عايشه ، حفصه ، ابو سلمه ( از مهاجران ) ، ابى بن كعب ، معاذ بن جبل ، زيد بن ثابت ، ابو درداء ، ابو زيد ، مجمع بن حارثه ، انس بن مالك ( از انصار ) .

--> ( 1 ) . شرح المواهب ، ج 3 ، ص 366 . ( 2 ) . ر . ك : نابلسى ، شرح الطريقة المحمديه ، ج 1 ، ص 253 .